۹ آسیب شایع زانو در ورزش؛ از علائم تا درمان [چه زمانی حتماً باید به ارتوپد مراجعه کرد؟]
زانو یکی از پرفشارترین مفاصل بدن ورزشکاران است. چرخش ناگهانی، فرود نادرست بعد از پرش، ضربه مستقیم یا فشار تکراری می‌تواند به رباط‌ها، مینیسک، غضروف، کشکک یا تاندون‌های زانو آسیب بزند. آسیبهای شایع شامل پارگی رباط صلیبی قدامی، آسیب رباط داخلی، پارگی مینیسک، دررفتگی کشکک، آسیب غضروف و دردهای ناشی از فشار تکراری مانند «زانوی دونده» هستند. اگر بعد از آسیب، زانوی شما سریع ورم کرد، صدای «تَق» شنیدید، زانو خالی کرد یا نمی‌توانید روی پا وزن بیندازید، ورزش را متوقف کنید و زودتر توسط متخصص ارتوپدی ارزیابی شوید. در این مقاله ۹ آسیب شایع زانو در ورزش را از نظر علت، علائم و درمان بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید
نویسنده و ناظر علمی: دکتر محمد موحدی نیا
آسیبهای شایع زانو
آسیبهای ورزشی زانو را می‌توان در چهار گروه دید: رباط‌ها (ACL، PCL، MCL، LCL)، مینیسک و غضروف، کشکک، و تاندون‌ها یا بافت‌های اطراف مفصل که با فشار تکراری آسیب می‌بینند. بخشی از آسیب‌ها ناگهانی‌اند، مثل پارگی رباط بعد از یک فرود بد. بخشی دیگر به‌تدریج و با تمرین بیش از حد ایجاد می‌شوند. کشیدگی یا رگ‌به‌رگ شدن رباط (Sprain) یعنی رباط بیش از حد کشیده شده، اما لزوماً کامل پاره نشده است. شدت آن از خفیف تا پارگی کامل متفاوت است. نوع درمان، از استراحت و بریس تا فیزیوتراپی یا جراحی، به درجه آسیب بستگی دارد و بی‌حرکتی با گچ برای همه‌ی موارد لازم نیست. فقط پزشک با معاینه تعیین می‌کند چه روشی مناسب است
| آسیب | علت رایج | نشانه شاخص | ورزش‌های پرخطر |
|---|---|---|---|
| پارگی ACL | چرخش ناگهانی، توقف سریع، فرود نادرست | صدای «تَق»، ورم سریع، خالی کردن زانو | فوتبال، بسکتبال، والیبال، اسکی |
| آسیب MCL | ضربه به سمت بیرون زانو | درد سمت داخل زانو | فوتبال، کشتی، اسکی |
| آسیب PCL | ضربه به جلوی ساق یا افتادن روی زانوی خم | درد و ورم پشت زانو، حس شل بودن | فوتبال، موتورسواری، دوچرخه‌سواری |
| آسیب LCL | ضربه به سمت داخل زانو یا چرخش شدید | درد سمت خارج زانو | ورزش‌های برخوردی |
| پارگی مینیسک | چرخش زانو در حالت خم و تحمل وزن | درد خط مفصل، گیر کردن یا قفل شدن | فوتبال، تنیس، بسکتبال |
| دررفتگی کشکک | چرخش یا ضربه، به‌ویژه با شلی مفصل | جابه‌جایی ناگهانی کشکک، ورم | ژیمناستیک، بسکتبال، رقص |
| آسیب غضروف | ضربه، چرخش یا فشار طولانی | درد، گیرکردن، ورم متناوب | ورزش‌های پرفشار |
| درد جلوی زانو (زانوی دونده) | فشار تکراری، ضعف عضلات ران و لگن | درد دور کشکک هنگام پله و اسکوات | دویدن، دوچرخه‌سواری |
| التهاب تاندون کشکک | پرش‌های مکرر | درد زیر کشکک | والیبال، بسکتبال، پرش |
تشخیص آسیب زانو: پزشک چه مراحلی را بررسی می‌کند؟
درمان اولیه آسیب حاد زانو
• نمی‌توانید روی پا وزن بیندازید
• زانو تغییر شکل داده یا کشکک جابه‌جا شده است
• ورم شدید و سریع
• زانو قفل شده یا نمی‌توانید آن را صاف یا خم کنید
• ساق یا پا بی‌حس، سرد یا رنگ‌پریده شده است
انواع آسیبهای زانو در ورزش: علائم و درمان هر کدام
پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL)
رباط ACL از جابه‌جایی بیش از حد ساق نسبت به ران جلوگیری می‌کند و در چرخش‌ها به ثبات زانو کمک می‌کند. معمولاً با چرخش ناگهانی، توقف سریع یا فرود نادرست پاره می‌شود. نشانه‌های رایج آن صدای «تَق»، ورم سریع در چند ساعت اول و حس خالی کردن زانو هنگام تغییر جهت است. پارگی می‌تواند کامل یا جزئی باشد.
درمان به شدت پارگی، ثبات زانو، سن و نوع ورزش بستگی دارد. در بعضی افراد با فعالیت کمتر، فیزیوتراپی و تقویت عضلات می‌توان به عملکرد قابل قبولی رسید. اما اگر زانو ناپایدار بماند یا فرد بخواهد به ورزش‌های چرخشی مانند فوتبال یا بسکتبال برگردد، معمولاً بازسازی جراحی بررسی می‌شود. بعد از جراحی، توان‌بخشی ماه‌ها طول می‌کشد و بازگشت به ورزش اغلب زودتر از ۹ ماه توصیه نمی‌شود.
آسیب رباط داخلی زانو (MCL)
رباط MCL در سمت داخل زانو قرار دارد و معمولاً با ضربه به بیرون زانو آسیب می‌بیند. درد و حساسیت سمت داخل زانو شایع است. این آسیب معمولاً خوب بهبود می‌یابد و اغلب نیازی به جراحی ندارد.
پارگی رباط صلیبی خلفی (PCL)
PCL در پشت زانو قرار دارد و معمولاً با ضربه به جلوی ساق در حالت خم بودن زانو یا افتادن روی زانوی خم آسیب می‌بیند. بسیاری از آسیبهای ایزوله‌ی PCL نیازی به جراحی ندارند و زمان بهبودی حدود ۶ تا ۱۲ هفته است. اگر همراه رباط‌های دیگر آسیب ببیند یا زانو ناپایدار بماند، پزشک ممکن است جراحی را بررسی کند.
آسیب رباط خارجی زانو (LCL)
LCL در سمت خارج زانو قرار دارد و معمولاً با ضربه به داخل زانو یا چرخش شدید آسیب می‌بیند. آسیب ایزوله‌ی آن کمتر دیده می‌شود و اغلب با پارگی رباط‌های دیگر مانند ACL یا PCL همراه است. در صورت همراهی با آسیبهای دیگر، ارزیابی کامل و گاهی جراحی لازم می‌شود. اگر بعد از آسیب سمت خارج زانو گزگز یا ضعف در پا دارید، سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید.
پارگی مینیسک
مینیسک‌ها پدهای ژله‌ای C شکلی هستند که بین استخوان ران و ساق قرار دارند و ضربه را جذب میکنند. معمولاً با چرخش زانو در حالت خم و تحمل وزن پاره می‌شوند. علائم شامل درد در خط مفصل، ورمی که طی ساعات تا روزها ایجاد می‌شود، حس گیر کردن و گاهی قفل شدن زانو است.
درمان به نوع، محل و اندازه‌ی پارگی بستگی دارد. بعضی پارگی‌های کوچک و پایدار، به‌ویژه در بخش‌هایی با خون‌رسانی بهتر، با فیزیوتراپی و تقویت عضلات بهبود می‌یابند. اما اگر زانو قفل شود یا درد و گیر کردن ادامه پیدا کند، ممکن است ترمیم یا برداشتن بخش آسیب‌دیده با جراحی لازم باشد.
دررفتگی کشکک زانو
کشکک معمولاً هنگام چرخش یا ضربه به سمت بیرون جابه‌جا می‌شود. گاهی خودبه‌خود سر جای خود برمی‌گردد، اما آسیب بافت‌های اطراف، از جمله رباط MPFL، ممکن است رخ داده باشد. اگر این رباط پاره شود، خطر دررفتگی مجدد بیشتر است. شلی مفاصل و ساختار خاص زانو از عوامل زمینه‌ای شناخته‌شده هستند و در نوجوانان و جوانان شایع‌ترند.
درمان معمولاً شامل زانوبند و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات و ثبات زانو است. اگر دررفتگی تکرار شود یا قطعه‌ای غضروفی جدا شده باشد، جراحی ممکن است لازم شود.
آسیب غضروف مفصلی
غضروف مفصلی لایه‌ای صاف است که انتهای استخوان‌های مفصل را می‌پوشاند و حرکت را روان می‌کند. این غضروف می‌تواند با ضربه یا چرخش ناگهانی یا در اثر ساییدگی آسیب ببیند. درد، ورم‌های متناوب، حس گیر کردن و کاهش توان ورزشی از علائم آن هستند، و آسیب کوچک ممکن است علامت واضحی نداشته باشد. تشخیص معمولاً با معاینه و MRI انجام می‌شود. درمان از فیزیوتراپی تا روش‌های جراحی متغیر است و به اندازه، محل و سن بیمار بستگی دارد.
درد جلوی زانو (زانوی دونده)
درد دور یا پشت کشکک از شایع‌ترین شکایت‌های دوندگان و دوچرخه‌سواران است. معمولاً با فشار تکراری، افزایش ناگهانی حجم تمرین یا ضعف عضلات ران و لگن ایجاد می‌شود و هنگام بالا و پایین رفتن از پله، اسکوات یا نشستن طولانی بدتر می‌شود. درمان شامل کاهش موقت فشار تمرین، تقویت عضلات چهارسر و لگن، کشش مناسب و اصلاح الگوی حرکت است.
التهاب تاندون کشکک (زانوی پرنده)
در ورزش‌های پرشی مثل والیبال و بسکتبال، تاندون زیر کشکک تحت فشار تکراری قرار می‌گیرد. علامت اصلی درد دقیقاً زیر کشکک است که هنگام پرش یا دویدن بیشتر می‌شود. درمان اصلی تمرینات تقویتی تدریجی با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست است و استراحت کامل و طولانی معمولاً راه‌حل نیست.
چه زمانی می‌توان بعد از آسیب زانو به ورزش برگشت؟»
زمان بازگشت به ورزش به نوع و شدت آسیب بستگی دارد و بیشتر از گذشت زمان، به عملکرد زانو وابسته است. معیارهای رایج:
- • ورم زانو برطرف شده باشد.
- • دامنه حرکت کامل یا نزدیک به زانوی سالم باشد.
- • قدرت عضلات پا نزدیک به پای سالم باشد.
- • راه رفتن و دویدن آرام بدون درد و بدون حس خالی کردن انجام شود.
- • حرکات اختصاصی ورزش، مثل پرش و تغییر جهت، بدون مشکل انجام شود.
بازگشت زودهنگام می‌تواند خطر آسیب مجدد را بالا ببرد. بهتر است زمان بازگشت را پزشک یا فیزیوتراپیست بعد از ارزیابی عملکرد تعیین کند
پیشگیری از آسیبهای زانو در ورزش
همه‌ی آسیب‌ها قابل پیشگیری نیستند، اما این اقدامات خطر را کم میکنند:
ارتوپد زانو در کرمان: چه زمانی ویزیت کنیم؟
اگر در کرمان یا شهرهای اطراف دچار آسیب زانو شده‌اید، ویزیت زودهنگام به تشخیص درست و جلوگیری از آسیب بیشتر کمک می‌کند. در مطب دکتر محمد موحدی نیا، جراحی و متخصص ارتوپدی در کرمان، آسیبهای ورزشی زانو بررسی و درمان می‌شوند. با معاینه دقیق و در صورت نیاز تصویربرداری، بهترین مسیر درمان، از فیزیوتراپی و بریس تا جراحی، با شما در میان گذاشته می‌شود. اگر بعد از آسیب، ورم یا ناپایداری زانو ادامه دارد یا درد با استراحت بهتر نمی‌شود، برای ویزیت متخصص ارتوپدی در کرمان وقت بگیرید.
نتیجه‌گیری
آسیبهای زانو در ورزش، از کشیدگی ساده تا پارگی رباط، مینیسک یا آسیب غضروف، همیشه با یک ظاهر روشن نمی‌آیند. بعضی آسیب‌ها اول فقط کمی درد یا ناپایداری دارند و با ادامه‌ی ورزش بدتر می‌شوند. ورم سریع، صدای «تَق»، خالی کردن، قفل شدن یا ناتوانی در تحمل وزن را جدی بگیرید. هر چه تشخیص زودتر باشد، درمان محافظه‌کارانه یا جراحی بهتر برنامه‌ریزی می‌شود. برای تشخیص دقیق و برنامه‌ی درمانی مناسب، به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید
بله، بعضی افراد بعد از کاهش ورم راه می‌روند. اما ممکن است هنگام چرخش یا تغییر جهت، زانو خالی کند. نبود درد شدید به معنای سالم بودن رباط نیست و بررسی پزشکی لازم است.
بستگی به نوع و محل پارگی دارد. بعضی پارگی‌های کوچک با درمان غیرجراحی بهتر می‌شوند، اما قفل شدن یا درد ادامه‌دار نیاز به ارزیابی دارد. [بررسی پزشکی لازم است]
نه همیشه. پزشک اول معاینه می‌کند و بر اساس یافته‌ها تصمیم می‌گیرد اشعه ایکس یا MRI لازم است یا نه.
بسته به نوع آسیب فرق دارد. آسیبهای خفیف ممکن است چند هفته و آسیبهای جدی‌تر ماه‌ها زمان ببرند. معیار بازگشت، بهبود عملکرد و تأیید پزشک است، نه فقط گذشت زمان.
در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول معمولاً کمپرس یخ توصیه می‌شود. گرما در ورم و آسیب حاد ممکن است ورم را بیشتر کند.
